Rti Radio Taiwan International 
Tháng chay Ramadan là tháng quan trọng nhất, cũng đặc biệt nhất trong năm với những người theo đạo Hồi. Tuy ban ngày không được ăn hay uống nước, nhưng đến tối, các gia đình đạo Hồi đều chuẩn bị một bữa tối thịnh soạn, mời người thân và bạn bè tới cùng ăn. Bởi thế mà bữa tối trong tháng chay không chỉ là “bữa cơm đoàn viên trong năm” giữa gia đình và bạn bè mà còn là cơ hội để các đối tác làm ăn có thể đến thăm viếng nhau, thắt chặt tình thân.
Nhưng sự thay đổi tiết tấu trong việc ăn uống vào tháng chay, ví dụ như những bữa ăn thịnh soạn toàn thịt và cá, hay thời gian ba bữa ăn trong ngày bất thường đều dễ gây ra những vấn đề về sức khỏe trong xã hội hiện đại ngày nay. Rất nhiều người tiêu hóa kém do ăn uống vô độ, thậm chí sau khi nhịn đói, nhịn khát cả một tháng trời lại béo hơn cả trước khi bắt đầu tháng chay.
Tuần đầu tiên là khó chịu nhất, rơi vào cảnh “mệt lả tập thể”.
Trong tháng chay, những tín đồ Hồi giáo không được ăn hay uống nước từ lúc ánh sáng của mặt trời bắt đầu xuất hiện tới lúc mặt trời lặn, đến cả kẹo cao su hay trầu cau cũng không được nhai, hút thuốc lại càng không được. Sau khi cầu nguyện lúc mặt trời lặn, tức là sau lần thứ tư - lần làm lễ cầu nguyện lúc hoàng hôn （Maghrib） trong tổng 5 lần cầu nguyện mỗi ngày, thì các tín đồ Hồi giáo mới được phép ăn khi màn đêm buông xuống.
Ở tuần đầu tiên trong tháng chay, không khí ở những địa điểm công cộng thường là cảnh “mệt lả tập thể”, bởi vì mọi người còn đang phải điều chỉnh lại đồng hồ sinh học của mình, từ việc ngày ăn ba bữa, chuyển sang nhịn ăn ban ngày cả tháng trời. Trong thời gian đầu này, khó khăn nhất là phải tìm cách để cơ thể lẫn tâm trí có thể thích nghi được. Ngoài việc nhẫn nại về tinh thần, do sự điều chỉnh về thời gian ăn uống mà cơ thể của mỗi người cũng dễ xảy ra hiện tượng đường tiêu hóa không tốt, hạ đường huyết thậm chí là mất ngủ do ăn đêm, hoặc do không được uống cà phê, trà trong giờ hành chính mà xuất hiện những triệu chứng do tạm thời ngừng cung cấp cafein cho cơ thể như: đau đầu, buồn nôn, đầu óc không tỉnh táo, tính khí cáu bẳn.
Có điều trong tín ngưỡng truyền thống của đạo Hồi, Ramadan có nghĩa là “sự kiểm điểm về tâm linh” và “sự lắng đọng của bản thân”. Do đó, cho dù đói, khát không chịu nổi, hay cho dù cơ thể có khó chịu đến thế nào, thì trong thời gian ăn chay, các tín đồ Hồi giáo phải kiêng kỵ không được nói năng tục tĩu, hay cáu giận với người khác. Để giảm bớt áp lực tích tụ lại trong người vào ban ngày, thì bữa ăn trong tháng chay bao giờ cũng vô cùng thịnh soạn và sôi nổi.
Bữa cơm thịnh soạn như là ăn Tết
Bữa ăn trong tháng chay của người Hồi giáo chủ yếu gồm bữa ăn chính vào buổi tối, hay còn gọi là bữa Iftar - bữa kết thúc việc nhịn ăn trong ngày, và bữa sáng trước khi ánh sáng mặt trời ló ra hay còn gọi là bữa Suhoor - bữa mở đầu việc nhịn ăn trong ngày. Thông thường, khi cầu nguyện Azan vào lúc mặt trời lặn, người Hồi giáo sẽ ăn một ít quả chà là hoặc những đồ ngọt khác để kết thúc việc nhịn ăn trong ngày, sau đó 5 hoặc 10 phút thì bắt đầu lần cầu nguyện thứ 4 lúc hoàng hôn, rồi tiếp đó mới bắt đầu ăn bữa chính.
Bữa Iftar là cơ hội nạp năng lượng chính trong ngày của tín đồ Hồi giáo vào tháng chay. Để an ủi cho những khó khăn phải đối mặt khi phải nhịn ăn vào ban ngày, các món ăn trong bữa Iftar thường gồm nhiều thịt, cá. Còn bữa Suhoor, bữa sáng trước khi những tia sáng đầu tiên trong ngày ló rạng sẽ rất đơn giản, thanh đạm, chủ yếu là bổ sung nước, carbohydrate không cần phải quá thịnh soạn.
Căn cứ theo truyền thống của đạo Hồi, món ăn đầu tiên được dùng trong bữa Iftar thường là quả chà là. Điều này là do chà là có nhiều ở Bán đảo Ả Rập, rất dễ bảo quản và có giá trị dinh dưỡng lớn. Trước kia, các thương gia khu vực Trung Đông và các bộ lạc du mục đều coi chà là là loại “lương khô” vô cùng quan trọng. Hơn nữa, sau cả một ngày nhịn ăn, dùng một ít quả chà là vừa ngọt vừa thơm để khai vị sẽ giúp tiêu hóa bữa chính tốt hơn, và giữ cho tinh thần tỉnh táo. Thêm vào đó, tương truyền quả chà là là đồ ăn yêu thích nhất của nhà tiên tri Muhammad cho nên ăn chà là sau khi kết thúc việc nhịn ăn trong ngày trở thành một trong những Sunnah, khuyến khích các tín đồ học tập theo lời ăn tiếng nói và việc làm của nhà tiên tri. Chính vì vậy mà chà là trở thành món ăn đầu tiên trong bữa ăn khi kết thúc việc nhịn ăn của ngày đó.
Ngoài quả chà là, các địa phương cũng chuẩn bị những loại đồ uống chua chua ngọt ngọt trong bữa Iftar, hay gặp nhất là nước dừa, nước cam, đặc biệt hơn là có sinh tố nước dừa và táo tàu （Balah Bel Laban）và trà hoa atiso đỏ（Karkadeh）. Mục đích của việc dùng các loại đồ uống này là bổ sung nước cho cơ thể, giúp đầu óc tỉnh táo và giúp khai vị, bởi vì ngay sau đó sẽ là bữa tối phong phú như là ăn Tết.
Gia đình đạo Hồi ở khắp nơi trên thế giới đều có sở thích của riêng mình, hay là kế thừa thói quen chuẩn bị các món ăn trong bữa tối, nhưng hay gặp nhất là các món từ thịt. Ví dụ ở bán đảo Ả Rập, sẽ ăn món thịt hầm Tharid là chính. Tharid là món ăn dùng các loại rau như hành tây, cà rốt để hầm thịt, trong đó sẽ tùy theo từng vùng mà có sự kết hợp, biến hóa khác nhau, từ thịt dê, thịt bò đến thịt lạc đà đều được. Cách ăn món này là, dùng một loại bánh truyền thống được nướng giòn tan chấm vào nước thịt hầm cho mềm ra rồi thưởng thức. Đây là một cách ăn khá phóng khoáng, là một món ăn tiệc rất hợp để gia đình hay bạn bè cùng tụ tập để thưởng thức.
Tùy theo môi trường, khí hậu hay văn hóa ẩm thực mà bữa Iftar ở khắp nơi trên thế giới lại có truyền thống không giống nhau. Ví dụ như ở Indonesia, quốc gia có nhiều tín đồ Hồi giáo nhất trên thế giới, món ăn xuất hiện nhiều nhất trong bữa Iftar là thịt gà hầm nước cốt dừa và hương liệu Opor ayam. Bên cạnh đó, trong cộng đồng các tín đồ đạo Hồi trẻ, những năm gần đây, họ không còn bị ám ảnh bởi ẩm thực truyền thống nữa, mà thịnh hành phong cách tối giản với món ăn nhanh - gà rán vừa nhanh gọn lại dễ bảo quản trong tủ lạnh để lấp đầy bàn ăn trong suốt tháng chay.
Truyền thống cả gia tộc cùng ngồi xem phim với nhau trong
Do trong tháng chay, tín đồ Hồi giáo chỉ được phép ăn sau khi mặt trời lặn, nên thời gian dùng bữa kéo dài ra, mà lượng thực phẩm cho bữa tối cũng tăng lên. Do đó, trong xã hội Hồi giáo hiện đại, bữa tối trong tháng chay lúc nào cũng đầy các món ăn vặt và đồ ngọt. Sau khi ăn tối, bạn bè và gia đình đều cùng nhau uống trà, nói chuyện, xem ti vi. Thế nên mỗi khi tới tháng chay, các kênh truyền hình của các nước Hồi giáo đều đưa ra những bộ phim dài tập vào giờ vàng với chủ đề tình thân, tình yêu và tình bạn, cố hết sức mình để giành chiến thắng trong khung giờ vàng về tỷ lệ người xem suốt cả năm.
Những bộ phim dài tập mỳ ăn liền là sản phẩm vô cùng ăn khách vào giờ vàng phát trong trong tháng chay ở các khu vực Trung Đông, Thổ Nhĩ Kỳ, Lebanon và Ai Cập. Mọi người cứ ngồi ăn lai rai và xem ti vi cho tới đêm khuya, bổ sung lượng thức ăn còn thiếu do việc nhịn ăn vào ban ngày một cách vô thức.
Ngoài việc xem phim truyền hình dài tập vào tháng chay, thì những nhà lãnh đạo giới chính trị cũng như doanh nhân đạo Hồi cũng bước vào đợt cao điểm của mùa giao tế. Bởi truyền thống văn hóa của tháng chay là sự đoàn viên và chia sẻ của các thành viên trong gia đình, nên những quan chức cấp cao trong Chính phủ hoặc những doanh nhân thường xuyên phải sống xa gia đình đều về nước để nghỉ ngơi. Do đó, rất nhiều doanh nhân đều nhân cơ hội “cùng ăn bữa Iftar” để tổ chức tiệc tối, dùng các loại thịt nướng truyền thống, bữa tối lửa trại để thể hiện sự hào phóng cũng như khả năng kinh tế của bản thân, đồng thời nhân cơ hôi này để làm quen thêm các đối tác mới, gặp những nhà chính trị mà bình thường có muốn gặp cũng không được.
Sau khi tháng chay kết thúc, lễ ăn chay Eid-al-Fitr được coi như một dịp Tết với người Hồi giáo trên toàn cầu. Trong dịp lễ này, ngoài mặc quần áo mới, đội mũ mới, đoàn tụ với đại gia đình, người ta còn có tập tục mở tiệc ăn mừng suốt ba ngày liền.
Thông thường, trong ngày lễ ăn chay Eid-al-Fitr, các gia đình Hồi giáo đều giết gà, mổ dê, ở bán đảo Ả Rập, người ta thậm chí còn nướng cả con dê hay cả con lạc đà làm món ăn trong bữa tiệc để cùng liên hoan. Đồng thời, lễ ăn chay còn là cơ hội để các gia đình Hồi giáo làm các món bánh ngọt truyền thống. Mỗi gia đình đều bưng ra món bánh ngọt gia truyền của mình, như Baklava, món tráng miệng hoàng gia của Đế chế Ottoman, và Knafeh - món bánh phô mai cổ điển, là những món ăn nhẹ cao cấp được mọi người thích chia sẻ cùng nhau.
Hiệu ứng Yo-yo của việc tăng cân sau khi nhịn ăn
Nhờ việc thúc đẩy ý thức về sức khỏe cũng như thể thao mà mỗi khi gần tới tháng chay, các hội nhóm của tín đồ đạo Hồi và Chính phủ các nước đều khuyến khích người dân vận động để có một “tháng chay khỏe mạnh”, bao gồm cổ vũ những người hút thuốc lá nhân cơ hội này cai thuốc, hoặc nhắc nhở không nên ăn uống vô độ, quá nhiều dầu mỡ khi cùng tụ tập vào tháng chay, thậm chí có nhiều hội nhóm trên mạng đã đưa ra lời kêu gọi tranh thủ tháng chay để giảm béo. Nhưng trên thực tế, mỗi khi tới tháng chay, hệ thống y tế của các nước Hồi giáo lại được đặt trong tình trạng báo động cao và số ca cấp cứu thường tăng đáng kể trong những tuần đầu tiên và cuối cùng của tháng Ramadan.
Tổ chức Y tế Thế giới WHO cho biết, với trạng thái cơ thể bình thường, nếu tiến hành nhịn ăn trong tháng chay thì sẽ không có bất cứ rủi ro nào với một người trưởng thành khỏe mạnh. Trong xã hội hiện đại thừa mứa vật chất, con người thường vì ban ngày không được ăn cơm, uống nước mà có tâm lý “ăn bù, uống bù” khi màn đêm buông xuống, dẫn đến việc ăn uống vô độ cho đã cái miệng. Nhưng buổi tối ăn quá no, quá nhiều dầu mỡ không chỉ ảnh hưởng tới sự ổn định đường huyết của cơ thế, mà còn làm giảm chất lượng giấc ngủ. Bởi thế mà trong tháng chay, không chỉ tăng lượng người mắc các vấn đề về tiêu hóa, còn có rất nhiều trường hợp xảy ra tai nạn giao thông do ngủ không đủ giấc, giảm sự tập trung.
Tháng chay cũng là tháng có nguy cơ cao trong việc “tăng cân”. Tuy sau khi nhịn ăn, mọi người rất dễ xuống cân, nhưng trong trạng thái ban ngày không được ăn uống, ban đêm ngủ không đủ giấc, thì mọi người rất dễ giảm lượng hoạt động vào ban ngày, thêm vào đó là ban đêm thường xuyên ăn đêm, xem phim, thói quen vận động hằng ngày trở nên thất thường, việc ăn uống lại càng rối loại, tất cả những điều này đều ảnh hưởng rõ rệt tới sự hấp thu và bài tiết của cơ thể.
Đồng thời, bữa tối trong tháng chay thường ăn nhiều thịt, cá, đặc biệt là trong giai đoạn đếm ngược trước khi tới lễ ăn chay - lễ mừng kết thúc mùa chay, gia đình nào cũng mời khách ăn bữa đoàn viên, cho nên sau tháng chay rất dễ tăng cân. Thêm vào đó, sau tháng chay, việc ăn uống lại quay trở lại nhịp độ bình thường khiến hiệu ứng Yo-yo - tăng cân sau tháng chay trở thành vấn đề sức khỏe đáng lo ngại ở các nước Hồi giáo.
Thu Hà
