Các nhà thiên văn học cho biết vào ngày 10/2 vừa qua, kính viễn vọng Euclid của châu Âu đã phát hiện ra một "vòng Einstein" sáng hiếm gặp xung quanh một thiên hà gần đó.
Vòng sáng đặc biệt này được gọi là "Vòng Einstein", đặt theo tên nhà khoa học Albert Einstein. Hiện tượng này chỉ xảy ra khi nguồn sáng, thấu kính hấp dẫn và người quan sát nằm trên cùng một đường thẳng hoàn hảo.
Hãng tin AP đưa tin, vòng Einstein này bao quanh thiên hà NGC 6505, cách Trái đất 590 triệu năm ánh sáng, khoảng cách này được cho là không quá xa trên quy mô vũ trụ.
Trong vật lý thiên văn, thuật ngữ vật chất tối chỉ đến một loại vật chất giả thuyết trong vũ trụ, có thành phần chưa hiểu được. Vật chất tối không phát ra hay phản chiếu đủ bức xạ điện từ để có thể quan sát được bằng kính thiên văn hay các thiết bị đo đạc hiện nay, nhưng có thể nhận ra nó vì những ảnh hưởng hấp dẫn của nó đối với chất rắn và các vật thể khác cũng như với toàn thể vũ trụ.
Một bài báo đăng trên tạp chí “Thiên văn học và Vật lý thiên văn” (Astronomy and Astrophysics) đề cập rằng, các nhà thiên văn học đã biết về sự tồn tại của thiên hà NGC 6505 trong hơn một thế kỷ, vì vậy họ rất ngạc nhiên khi Kính viễn vọng Euclid phát hiện ra quầng sáng rực rỡ này.
Các vòng Einstein là ánh sáng từ các thiên hà xa xôi bị uốn cong theo cách bao quanh một vật thể gần hơn. Trong trường hợp mới được phát hiện này, thiên hà được bao quanh là thiên hà NGC 6505 trong chòm sao Draco và thiên hà xa xôi tạo ra quầng sáng cách chúng ta hơn 4 tỷ năm ánh sáng. Hiện tại các nhà khoa học chưa từng quan sát thiên hà xa xôi này, vì thế cho đến nay nó vẫn chưa được đặt tên cụ thể.
Ánh sáng từ các thiên hà xa xôi bị bẻ cong bởi lực hấp dẫn, một hiệu ứng gọi là "thấu kính hấp dẫn"(gravitational lensing), vì vậy quầng sáng này được đặt theo tên của Albert Einstein, nhà vật lý chuyên về lực hấp dẫn.
Nhà khoa học thiên văn Conor O'Riordan là tác giả chính của bài báo khoa học đầu tiên phân tích vòng Einstein này, hiện ông đang nghiên cứu vật chất tối tại Viện Vật lý thiên văn Max Planck ở Đức.
Ông nói trong một tuyên bố: “Tất cả các thấu kính trọng lực mạnh đều đặc biệt vì chúng hiếm và rất hữu ích về mặt khoa học. Vòng sáng này đặc biệt vì nó rất gần Trái đất và được sắp xếp theo cách khiến nó trông rất đẹp”.
Nghiên cứu tác dụng hấp dẫn của các vòng Einstein này có thể giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về sự giãn nở của vũ trụ, khám phá tác động của vật chất tối và năng lượng tối, đồng thời điều tra các nguồn ánh sáng nền thông qua ánh sáng bị bẻ cong bởi vật chất tối.
Kính viễn vọng Thiên văn Euclid được phóng lên vũ trụ tại Florida nước Mỹ vào năm 2023. Cơ quan Hàng không Vũ trụ Quốc gia (NASA) cũng tham gia vào sứ mệnh của Euclid nhằm phát hiện năng lượng tối và vật chất tối trong vũ trụ.
Tường Vy