Theo bài đăng của hãng thông tấn AFP, Từ điển Macquarie đã lựa chọn từ “Enshittification” (tiếng Trung là垃圾化, tạm dịch là thoái trào) là từ của năm 2024, khi mọi người ngày càng ý thức được rằng, những nền tảng số từng được đánh giá cao nay đã xuống cấp và ngày càng trở nên tồi tệ hơn.
“Enshittification” miêu tả chất lượng của một loại hình dịch vụ nào đó đang đi xuống và khiến cho sản phẩm hoặc tính năng phục vụ dần trở nên tồi tệ hơn, đặc biệt là trên các nền tảng trực tuyến, đồng thời vì theo đuổi lợi ích mà đem đến một hậu quả nào đó.
Thuật ngữ được nhà báo kiêm blogger Cory Doctorow sử dụng lần đầu trên blog của mình, để chỉ hiện tượng các ứng dụng (app) hoặc nhiều nền tảng số khi mới bắt đầu đều đem đến dịch vụ tốt cho người dùng, nhưng sau đó vì lợi nhuận mà thay đổi. Chẳng hạn để thu hút doanh nghiệp, nền tảng sẽ chạy quảng cáo cho họ, khiến trải nghiệm người dùng bị ảnh hưởng.
Mạng xã hội X và nền tảng đặt xe trực tuyến Uber thường được dùng làm ví dụ cho trường hợp này. Ban đầu, họ cung cấp nhiều thông tin và giá cả ưu đãi, nhưng dần dần theo thời gian, người sử dụng phải chi trả nhiều phí hơn mà chất lượng phục vụ lại giảm.
Cory Doctorow giải thích, chính vì hiện tượng “Enshittification”, khiến cho người dùng nền tảng Facebook nhận được rất nhiều “tin rác” trên tường nhà mình, còn kết quả tìm kiếm của Google thì ngập tràn quảng cáo và nội dung được tài trợ. Bên cạnh đó, khách hàng liên tục bị chuyển hướng bởi quảng cáo bất kể họ đang tìm kiếm gì trên nền tảng mua sắm của Amazon.
Từ “Enshittification” (thoái trào) đã đánh bại những cụm từ như “Brainrot” (thối não), “Overtourism” (quá tải du lịch) v.v. Trong đó, Brainrot (tạm dịch: thối não) là một thuật ngữ dùng để miêu tả những nội dung chất lượng kém hoặc có ít giá trị trên Internet, cũng như những ảnh hưởng tiêu cực về mặt tâm lý từ chúng. Còn “Overtourism” (tạm dịch: quá tải du lịch) tức là lượng khách du lịch tăng quá mức, ảnh hưởng tiêu cực đến một số thành phố, khu vực và quốc gia.
Ngoài việc được Ủy ban chuyên gia Từ điển Macquarie chọn là từ của năm, “Enshittification” còn được bình chọn ở vị trí số một của People's Choice Winner. Ủy ban cho biết: “Từ này phản ánh thế giới mà chúng ta đang cảm nhận và những gì đang xảy ra trong nhiều khía cạnh của cuộc sống”.
Thu Trang