Đài Loan sẽ bước vào xã hội siêu già trong năm 2025, theo số liệu thống kê vào năm ngoái thì cứ 5 người dân Đài Loan sẽ có 1 người cao tuổi. Số liệu từ Tổng Cục Ngân sách, Kế toán và Thống kê (DGBAS) cũng cho thấy, lực lượng lao động là người cao tuổi tiếp tục tăng nhanh với tốc độ hơn 5%, phạm vi độ tuổi lao động đang dần trải rộng đến cả những người trên 65 tuổi. Mặc dù tình trạng già hóa lực lượng lao động của Đài Loan đã gióng lên hồi chuông cảnh báo, nhưng các học giả vẫn phải thẳng thắn cho rằng, chính phủ và các doanh nghiệp vẫn chưa thực sự chuẩn bị đầy đủ.
Ủy ban Phát triển Quốc gia của Đài Loan vào ngày 17 tới đây sẽ cho công bố số liệu ước tính dân số mới nhất, vấn đề điều chỉnh giảm thấp tiêu chuẩn số lượng trẻ sơ sinh và ảnh hưởng của nó đối với lực lượng lao động sẽ là tâm điểm chú ý của xã hội.
Tỷ lệ sinh thấp và cơ cấu dân số già của Đài Loan đã là một vấn đề tồn tại từ lâu, nhưng vấn đề này đang ngày càng trở nên nghiêm trọng hơn. Năm 2025 tới đây, Đài Loan sẽ bước vào thời kỳ “xã hội siêu già”, nghĩa là số lượng dân số trên 65 tuổi sẽ chiếm 20% tổng dân số, cứ 5 người thì có 1 người là người cao tuổi. Đài Loan bước vào xã hội người cao tuổi (tỉ lệ dân số cao tuổi chiếm hơn 14%) kể từ năm 2018, và chỉ 7 năm sau đã chuyển sang xã hội siêu già.
Người Trung Hoa đặc biệt yêu thích tuổi Thìn nên thường vào những năm con rồng sẽ có nhiều trẻ sơ sinh chào đời hơn. Tuy nhiên, với số lượng trẻ sinh mới tiếp tục thụt giảm đã cho thấy hiệu ứng năm con rồng đã không còn mạnh mẽ. Năm ngoái, số trẻ mới sinh thấp kỷ lục khi giảm xuống chỉ còn 135.000. Năm nay, ngay cả là năm con rồng nhưng cũng không thể cứu vãn được tỷ lệ sinh trì trệ, số trẻ mới sinh tiếp tục giảm và ước tính số trẻ sơ sinh của cả năm nay sẽ lại tiếp tục lập mức thấp kỷ lục mới.
Sự già hóa nhanh chóng của cơ cấu dân số đã mang đến những thách thức nghiêm trọng cho lực lượng lao động. Báo cáo ước tính dân số do Ủy ban Phát triển Quốc gia công bố hai năm một lần đã bị hoãn lại nhiều lần trong năm nay. Thông thường, báo cáo ước tính này sẽ được công bố vào tháng 8, nhưng năm nay nó đã bị hoãn lại đến ngày 17/10. Dư luận dường như cũng cảm nhận được có điều gì đó khác thường, phải chăng đây chính là sự cảnh báo về kết cấu dân số của Đài Loan. Về vấn đề này, ông Lưu Cảnh Thanh - Chủ tịch Ủy ban Phát triển Quốc gia cho biết, lý do khiến báo cáo liên tục bị trì hoãn trước hết là do đội ngũ nhân viên đã phải tổng hợp các xu hướng quốc tế, thứ hai là vì hy vọng báo cáo này có thể đưa ra những giải đáp cho các vấn đề về dân số.
Phó giáo sư Tân Bỉnh Long của Viện Nghiên cứu phát triển quốc gia thuộc Đại học Quốc gia Đài Loan bày tỏ, việc điều chỉnh giảm thấp tiêu chuẩn số lượng trẻ sơ sinh là điều có thể dự đoán trước được, bước tiếp theo là phải tập trung vào vấn đề cơ cấu lực lượng lao động sẽ ứng biến ra sao với việc điều chỉnh cơ cấu dân số, không chỉ chính phủ mà cả các doanh nghiệp cũng cần phải dốc sức hơn nữa.
Từ số liệu của Tổng Cục Ngân sách, Kế toán và Thống kê cho thấy, lực lượng lao động cao tuổi trên 65 tuổi vẫn nằm trong mức tiêu chuẩn là 200.000 người vào năm 2012. Nhưng đến năm 2020, nó đã vượt qua ngưỡng 300.000 và chạm mốc 320.000 người, đến năm 2024 tiếp tục vượt qua mốc 400.000 người. Từ tháng 1 đến tháng 8 năm nay, tổng cộng đã có khoảng 427.000 người cao tuổi được tuyển dụng trên thị trường lao động. Nếu chia theo độ tuổi của người lao động, từ tháng 1 đến tháng 8 năm nay, trong nhóm tuổi từ 15 đến 44, chỉ có số lượng người lao động từ 30 đến 34 tuổi là tăng nhẹ với tỉ lệ 0,44%. Còn những nhóm tuổi khác thì hoàn toàn tăng trưởng âm. Nhưng nếu nâng cao độ tuổi lao động, thì số lượng lao động trong độ tuổi từ 45 đến 64 đều có mức tăng trưởng dương, trong đó, lực lượng lao động trên 65 tuổi có tốc độ tăng trưởng trung bình của năm là 5,52%, đây là mức tăng trưởng cao nhất trong tất cả các nhóm tuổi. Khi Bộ Lao động Đài Loan phân tích tình hình việc làm của người trung niên và người cao tuổi cũng chỉ ra rằng, số người tham gia vào thị trường việc làm ở Đài Loan giảm dần theo độ tuổi, nhưng số lượng người dân trên 60 tuổi vẫn còn làm việc lại tăng lên đáng kể, điều này cho thấy rõ rằng lực lượng lao động đang nghiêng về những người trên 65 tuổi.
Các quan chức của Tổng Cục Ngân sách, Kế toán và Thống kê giải thích rằng, có hai nguyên nhân chính khiến số người cao tuổi vẫn làm việc tăng lên. Thứ nhất là do chất lượng điều trị y tế được cải thiện và tuổi thọ trung bình được kéo dài, ngay cả những người trên 65 tuổi vẫn có sức khỏe tốt và có thể ra ngoài làm việc. Mặt khác, do chính phủ Đài Loan cũng khuyến khích những người cao tuổi có kinh nghiệm và kỹ năng chuyên môn, nếu như tình trạng sức khỏe vẫn còn cho phép thì không nên nghỉ hưu quá sớm.
Các quan chức của Tổng Cục Ngân sách, Kế toán và Thống kê cũng chỉ ra thêm rằng, tình trạng thiếu hụt lực lượng lao động trẻ là vấn đề phổ biến mà các nước tiên tiến phải đối mặt. Việc khuyến khích người trung niên và người cao tuổi tìm việc làm là điều khá phổ biến. Ở Pháp, mặc dù vấp phải sự phản đối của người dân, nhưng chính phủ đã thành công trong việc kéo dài độ tuổi nghỉ hưu được quy định trong pháp luật. Trên thực tế, việc khuyến khích người cao tuổi tiếp tục tham gia vào thị trường lao động vẫn là điều mà tất cả các quốc gia đều muốn thực hiện.
Phó giáo sư Tân Bỉnh Long cho rằng, nhìn từ góc độ chính sách dân số, mục tiêu dài hạn tất nhiên vẫn là nâng cao tỷ lệ sinh để ngăn chặn lực lượng lao động trẻ suy giảm quá nhanh, nhưng điều cấp bách hơn lúc này là chính phủ cần phải hướng dẫn doanh nghiệp làm thế nào để ứng biến với những điều chỉnh về cơ cấu lao động. Khi tình trạng già hóa lực lượng lao động không thể khắc phục trong thời gian ngắn, thì các doanh nghiệp sẽ phải tuyển dụng lực lượng lao động lớn tuổi. Chính phủ cần căn cứ theo đặc thù của từng ngành công nghiệp để hỗ trợ các doanh nghiệp tiến hành tự động hóa, cắt giảm bớt nhu cầu về nhân lực, đồng thời gia tăng thiện chí tuyển dụng lao động lớn tuổi của các công ty.
Phó giáo sư Tân Bỉnh Long đưa ra một ví dụ, nhân viên dây chuyền sản xuất trong ngành công nghệ, đặc biệt là những người sử dụng mắt để kiểm tra vật thể, hầu hết đều tuyển dụng người trẻ vì người lớn tuổi không thể làm được công việc này, cho nên các công ty như vậy phải nhanh chóng tự động hóa hoặc thậm chí phải ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) hoặc thay thế bằng máy móc. Nhưng không thể phủ nhận, một số ngành nghề đang phàn nàn về tình trạng thiếu lao động vì trước đây họ đã quen sử dụng lao động trẻ, ví dụ như ngành nhà hàng và dịch vụ ăn uống, không phải là vì người cao tuổi không thể làm được những công việc này, mà là vì doanh nghiệp không quen và không muốn tuyển dụng người cao tuổi. Các doanh nghiệp phải nhận thức được tính tất yếu của việc lực lượng lao động đang già đi, đồng thời điều chỉnh chiến lược tuyển dụng và tạo ra quan điểm môi trường làm việc mới.
Ngoài ra, một số công ty không phải là không muốn tuyển dụng người cao tuổi, mà là vì họ không biết phải sử dụng lực lượng lao động lớn tuổi như thế nào. Phó giáo sư Tân Bỉnh Long cho biết, ở nhiều công ty, việc quản lý và vận hành đã được giao cho thế hệ trẻ, khiến cho đội ngũ lãnh đạo rõ ràng đã được trẻ hóa. Những lãnh đạo trẻ này lại không muốn tuyển dụng những nhân viên cấp dưới lớn tuổi hơn mình, vì họ cảm thấy không biết cách làm thế nào để hòa hợp với nhân viên lớn tuổi. Những quan điểm và văn hóa nơi làm việc như thế này cũng cần phải xem xét và định hình lại.
Phó giáo sư Tân Bỉnh Long cho rằng, chính phủ phải nhanh chóng hỗ trợ các doanh nghiệp có cái nhìn đúng đắn về vấn đề dân số, nếu không khi sự phân biệt về tuổi tác trở nên nghiêm trọng và các công ty phải thuê nhân lực lớn tuổi, tình trạng “người lao động nghèo” ở người cao tuổi có thể sẽ phát sinh, có nghĩa là người cao tuổi vì nhu cầu kinh tế mà phải tiếp tục làm việc nhưng lại không nhận được đãi ngộ tốt. Hy vọng rằng, lực lượng lao động cao tuổi sẽ được sử dụng một cách hợp lý, chứ không phải chỉ là một lực lượng lao động thay thế.
Đức Mạnh