Ngày 06/08 là ngày diễn ra phiên biện luận tại Tòa án Hiến pháp về việc sửa đổi luật quy định quyền hạn của Quốc hội, Trưởng Thư ký Phủ Tổng thống là ông Phan Mạnh An cũng tham dự phiên tòa và nhấn mạnh, Tổng thống Lại Thanh Đức ủng hộ việc cải cách Quốc hội, nhưng Viện Lập pháp dùng việc sửa đổi luật pháp để làm thay đổi giới hạn phân quyền được định nghĩa trong Hiến Pháp, thì Tổng thống cần thiết phải đứng ra để bảo vệ Hiến pháp. Người đại diện tố tụng của Viện Hành chính thì đưa ra nghi ngại rằng cụm từ “chất vấn ngược lại” trong điều khoản sửa đổi chưa được định nghĩa rõ ràng và không đúng với nguyên tắc tỉ lệ.
Phiên biện luận diễn ra vào ngày 06/08 bao gồm các vấn đề liên quan đến trình tự lập pháp, lắng nghe báo cáo cấp quốc gia của Tổng thống, lắng nghe báo cáo và chất vấn các quan chức, thực thi quyền đồng ý nhân sự…
Ông Phan Mạnh An thay mặt Tổng thống Lại Thanh Đức tham dự phiên tòa này và phát biểu trong phiên trần thuật thứ nhất rằng, Tổng thống là người ủng hộ cải cách quốc hội, nhưng lần này, Viện Lập pháp chỉ thông qua việc lập pháp chứ không phải sửa đổi Hiến pháp mà đã muốn làm thay đổi giới hạn về phân lập quyền lực theo định nghĩa của Hiến pháp, thậm chí những sửa đổi này còn dấy lên mối nghi ngại về xâm hại quyền lợi của người dân, Tổng thống cần thiết phải đứng ra bảo vệ Hiến pháp.
Ông Phan Mạnh An cũng bày tỏ, quá trình lập pháp lần này đã không được thảo luận đầy đủ, khiến cho người dân cảm thấy lo ngại về những dự thảo luật thiếu công khai và minh bạch, nhưng lại ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của họ, Tổng thống và các cơ quan hành chính có trách nhiệm phải dùng cách đề xuất Giải thích Hiến pháp để tránh làm ảnh hưởng đến công tác của cơ quan hành chính và việc thực thi Hiến pháp, và đảm bảo cho quyền và lợi ích cơ bản của người dân.
Ông Phan Mạnh An nói: “Viện Lập pháp đương nhiên được lắng nghe báo cáo tình hình quốc gia của Tổng thống, nhưng việc đó không đồng nghĩa rằng có thể sửa đổi luật pháp để quy định về nghĩa vụ của Tổng thống trong Hiến pháp. Việc Viện Lập pháp thực thi quyền đồng ý nhân sự cũng không đồng nghĩa có thể bỏ mặc những quy định khác để bác bỏ công tác thẩm tra xét duyệt, gây khó khăn cho vận hành bộ máy nhà nước trong tương lai. Còn về quyền điều tra của Viện Lập pháp, cũng không thể đưa ra những quy định cưỡng chế không phù hợp với nguyên tắc tỉ lệ để xâm hại quyền lợi cơ bản của người dân.”
Người đại diện tố tụng của Tổng thống là Giáo sư tại Học viện Luật, Đại học Quốc gia Đài Loan Tôn Nãi Dực cũng cho biết, nếu như Viện Lập pháp có thể lợi dụng ưu thế số đông trong Quốc hội để tùy ý hủy bỏ việc thảo luận của các ủy ban trực thuộc, rồi cho thông qua các điều khoản luật bằng cách bỏ phiếu giấu tên trong các phiên họp của Quốc hội, việc này sẽ “vét sạch” hết các nguyên tắc dân chủ. Về việc Tổng thống báo cáo tình hình quốc gia, bà Tôn Nãi Dực cho rằng vấn đề này nên được lý giải dựa theo khung định nghĩa về phân lập quyền lực trong điều khoản sửa đổi của Mục 3, Điều 4 của Hiến pháp, theo đó không có cơ sở nào để suy ra rằng Tổng thống có nghĩa vụ phải báo cáo tình hình quốc gia với Viện Lập pháp và trả lời chất vấn của cơ quan này; bên cạnh đó, việc sửa đổi luật lần này của Viện Lập pháp đã nghĩa vụ hóa, chất vấn hóa việc Tổng thống báo cáo tình hình quốc gia, sẽ khiến cho mô hình chính phủ Trung Ương được quy định trong Hiến pháp bị xê dịch, làm thay đổi kết cấu quyền lực trong Hiến pháp. Còn về phần quyền đồng ý nhân sự, nếu như người được đề cử cho một chức vụ nào đó không thể thỏa mãn bất kỳ câu hỏi hay yêu cầu trình báo tài liệu nào của các ủy viên lập pháp, thì các ủy ban trong Quốc hội có thể bác bỏ việc thẩm tra xét duyệt, và cũng sẽ không tiến hành biểu quyết trong phiên họp của Quốc hội, dẫn đến tình trạng “lơ lửng” không có quyết định cuối cùng, theo đó Tổng thống cũng không thể tiếp tục đề cử thêm nhân sự thích hợp cho chức vụ đó, như vậy tức là đồng nghĩa với việc luật hóa tình trạng vi hiến theo định nghĩa trong Giải thích Hiến pháp số 632, đã vượt quá giới hạn phân lập và cân bằng quyền lực, đi ngược lại với nghĩa vụ trung thành với Hiến pháp, đây đều là những việc làm vi hiến.
Luật sư đại diện tố tụng của Viện Hành chính là luật sư Lại Bỉnh Tường và luật sư Lý Thuyên Hòa thì đặt trọng tâm ở vấn đề thiếu định nghĩa rõ ràng cho khái niệm “chất vấn ngược lại” và việc khái niệm này vi phạm nguyên tắc về tỉ lệ. Hai vị luật sư nhấn mạnh, nếu như muốn làm rõ một vấn đề gây tranh cãi thì vốn dĩ là phải trao đổi qua lại với nhau, đây cũng là một việc làm tất yếu khi phải biện hộ cho chính sách và làm rõ trách nhiệm chính trị, nhưng những cuộc trao đổi như vậy lại có thể bị xem như là “chất vấn ngược lại”; hai luật sư cũng nêu nhiều tình huống ví dụ như, nếu trong lúc trả lời chất vấn của Quốc hội, các quan chức nêu ra những điểm sai hay lỗi logic trong câu hỏi của ủy viên, hoặc muốn hiểu rõ về tình huống giả định mà ủy viên nêu ra, vậy thì có gọi là “chất vấn ngược lại” hay không? Và có vì như thế mà bị xử phạt hay không?
Vừa qua, phía Viện Lập pháp đưa ra nghi ngại rằng việc Bộ Pháp vụ là một cơ quan cấp dưới của Viện Hành chính, nhưng lại nằm trong danh sách cơ quan đại diện của phía đề xuất Giải thích Hiến pháp, khó mà kỳ vọng rằng Bộ Pháp vụ sẽ có thể đưa ra những ý kiến luật pháp nào khác so với Viện Hành chính trong phiên tòa này, yêu cầu Tòa án Hiến pháp hủy bỏ quyết định cho phép cơ quan này nằm trong danh sách đại diện của Viện Hành chính. Tuy nhiên Tòa án Hiến pháp nhận định, Bộ Pháp vụ là cơ quan chủ quản luật hình sự, là bên có liên quan đến vụ án, cho nên đã bác bỏ nghi vấn của Viện Lập pháp. Về việc này, ngày 06/08, Thủ tướng Trác Vinh Thái bày tỏ, Bộ Pháp vụ là một phần trong đội ngũ hành chính, đương nhiên có thể đại diện cho Viện Hành chính, và cũng đại diện cho lập trường cơ bản của Hiến pháp, đây là phương thức vận hành bình thường của một tòa án Hiến pháp.
Thủ tướng nói, đây là phiên tòa tố tụng Hiến pháp, Viện Hành chính xuất phát từ góc độ Hiến pháp và thái độ của người dân, và đứng trên lập trường đảm bảo cho bộ máy nhà nước được vận hành như bình thường, để đưa ra những lý luận và cơ sở cho việc bảo vệ Hiến pháp.
Ông cũng bày tỏ, Bộ Pháp vụ có thể là cơ quan đại diện cho Viện Hành chính, và cũng đại diện cho lập trường cơ bản của Hiến pháp, trần thuật những suy nghĩ cơ bản nhất về bảo vệ người dân và bảo vệ Hiến pháp, hy vọng rằng phiên biện luận có thể diễn ra thuận lợi, đảm bảo tinh thần Hiến pháp, và cũng là phúc lợi cho người dân.
Thúy Anh