Hứa Chỉ Lăng, 19 tuổi, là con em thế hệ thứ hai của tân di dân tại Đài Loan, sau khi bố mẹ ly hôn, em được đưa về Việt Nam cho bà ngoại chăm sóc, nhưng ngặt nỗi em không có hộ tịch nên đã gặp rất nhiều khó khăn trong việc đi học và tìm việc làm. Nhờ có sự hỗ trợ từ nhiều phía, Hứa Chỉ Lăng đã thuận lợi nhận được hộ chiếu Trung Hoa Dân Quốc, chuẩn bị trở về Đài Loan để theo đuổi việc học.
Để có được hộ chiếu Trung Hoa Dân Quốc, Hứa Chỉ Lăng đã phải ngồi xe 6 tiếng đồng hồ từ Bạc Liêu đến thành phố Hồ Chí Minh, em đã đi lại rất nhiều lần quãng đường 300 km này trong 3 năm qua để hoàn tất hồ sơ xin làm hộ chiếu và xét duyệt văn kiện, nhưng so với thời gian 7 năm sống lẩn trốn không để bị kiểm tra thân phận, 6 tiếng đồng hồ ngồi xe này chẳng là gì đối với cô gái chỉ mới 19 tuổi này.
Bố mẹ của Hứa Chỉ Lăng chia tay khi em còn bế trên tay, mẹ em đưa con về giao cho bà ngoại chăm sóc, mãi cho đến năm 4 tuổi, em lại được mẹ đón về Đài Loan; năm 12 tuổi, do biến cố, mẹ lần nữa gửi em cho bà ngoại, nhưng do Hứa Chỉ Lăng không có hộ tịch tại Việt Nam, cộng thêm giấy tờ cư trú đã quá hạn, em chỉ có thể sống lẩn trốn qua ngày.
Lần thứ hai quay lại Việt Nam, cũng là lúc Hứa Chỉ Lăng đang chuẩn bị bước vào trung học cơ sở, nhà trường sau khi tìm hiểu hoàn cảnh đã đồng ý cho em - một công dân ngoại quốc - vào học tập theo chương trình giáo dục phổ cập của Việt Nam. Tuy nhiên, đến khi lên trung học phổ thông, nhà trường không thể hỗ trợ thêm nữa, Hứa Chỉ Lăng bị buộc phải nghỉ học giữa chừng và bắt đầu đi làm kiếm sống.
Nhưng con đường tìm việc của cô gái trẻ cũng đã gặp phải nhiều khó khăn, bởi nếu muốn đi làm trong công ty lớn thì sẽ phải qua vòng xét duyệt hồ sơ của phòng nhân sự. Không có giấy tờ, Hứa Chỉ Lăng chỉ đành đi làm thêm bán nước giải khát ở ven đường với đồng lương chỉ 20 nghìn VND/giờ (khoảng 25 Đài tệ) và phụ việc ở một cửa hàng làm tóc, vì những chủ cửa tiệm này sẽ chỉ kiểm tra “lướt qua” chứng từ mà em mượn của em họ. Hứa Chỉ Lăng cho biết, em và em họ chỉ cách nhau 3 tháng tuổi, cộng thêm đôi mắt và đường nét gương mặt rất giống nhau, cho nên chủ cửa tiệm không nghi ngờ gì cả.
Nhưng đồng thời, Hứa Chỉ Lăng cũng không được hưởng bất kỳ phúc lợi công dân nào tại Việt Nam, cuộc sống thường ngày của em phải cẩn thận đủ đường.
Em kể, dù cho khó chịu đến mức nào cũng không thể đi bệnh viện, có lần em bị ngộ độc thực phẩm mà chỉ dám đi nhà thuốc để tiêm thuốc, thượng thổ hạ tả mà vẫn chỉ ở nhà ráng nhịn cho cơn đau qua đi; mặc dù cũng thích lên mạng mua sắm như những người trẻ tuổi khác, nhưng do không thể đáp ứng điều kiện để làm thẻ thanh toán trực tuyến, em lúc nào cũng chỉ có thể chọn cách thanh toán tiền mặt khi nhận hàng.
Và điều khiến em ngán ngẩm nhất là mỗi khi nhìn thấy công an, em đều cảm thấy chột dạ. Hứa Chỉ Lăng cho biết, chỉ cần thấy có công an trên đường là em sẽ phải đi vòng đường xa hơn. Ngoài ra, khi còn đi học, em cũng thường bị tổn thương bởi những lời trêu chọc không hay của các bạn học.
“Ở Việt Nam, em không có giấy tờ, giống như là con chuột trong cống nước, em không muốn tiếp tục lẩn trốn nữa”, “Em muốn đi Đài Loan, ở đó em có giấy tờ, mới có tương lai”. Tuy nhiên, còn một nguyên nhân nữa khiến cô gái 19 tuổi này muốn đi Đài Loan, chính là kiếm tiền để chữa bệnh cho bà ngoại, em cho biết, bà ngoại mình năm nay 65 tuổi, bệnh tật khắp người, đã vậy còn hay bị run tay.
Ba năm trước, Hội Tình thương tương trợ của cộng đồng người Đài Loan tại Việt Nam (越南僑界關懷救助協會) bắt đầu tiếp xúc với Hứa Chỉ Lăng, khi Bí thư trưởng hiệp hội Lưu Khúc Tử và cán sự hiệp hội Bạch Hán Bằng lần đầu tiên đến thăm gia đình, cũng là lúc những tin tức về cạm bẫy lừa đảo buôn người tại Cambodia đang là đề tài nóng trong xã hội, bà ngoại Hứa Chỉ Lăng lo sợ là cháu mình sẽ trở thành nạn nhân, cho nên luôn dè chừng với người lạ.
Phó hội trưởng Tiền Tuyên Phổ cho biết, để nhận được lòng tin của bà ngoại, hiệp hội đã nhờ thân sĩ địa phương hỗ trợ khuyên giải, Văn phòng Đài Bắc tại thành phố Hồ Chí Minh cũng đích thân gọi điện mời Hứa Chỉ Lăng đến làm thủ tục cấp phát hộ chiếu mới, khi đó bà ngoại mới yên tâm gật đầu đồng ý.
Ông Tiền Tuyên Phổ cho biết, sau thảo luận, các bên cho rằng nên đợi đến khi Hứa Chỉ Lăng tròn 18 tuổi, hoàn toàn có năng lực hành vi rồi mới sắp xếp đưa em đến Đài Loan học tập, và do em muốn trở thành nhà tạo mẫu tóc, cho nên hiệp hội cũng đã hỗ trợ em tìm trường cấp 3 nghề có ngành học liên quan và có hợp tác thực tập với doanh nghiệp bên ngoài, dự kiến em sẽ đến nhập học vào tháng 6 năm nay.
Ông Tiền Tuyên Phổ cũng nói thêm, trước khi hiệp hội được thành lập, ông đã từng nhận được rất nhiều ủy thác mong tìm lại con cái thất lạc tại Việt Nam, và những trường hợp con em tân di dân Đài Loan không có hộ tịch tại Việt Nam giống như Hứa Chỉ Lăng rất nhiều.
Hội trưởng hiệp hội Quách Thuận Đức nói, tiếp sau đây hiệp hội sẽ hỗ trợ Hứa Chỉ Lăng làm các thủ tục như cư trú quá hạn, mua vé máy bay, và hỗ trợ chi phí giai đoạn đầu của em khi sinh sống và học tập tại Đài Loan, sau khi em đã thuận lợi nhập học cũng sẽ giữ liên lạc với em thông qua ứng dụng Line và sắp xếp đoàn đến Đài Loan quan tâm tình hình. Ông cũng cho biết, Hứa Chỉ Lăng là trường hợp đầu tiên mà hiệp hội tiếp nhận kể từ khi thành lập vào năm 2017, với kinh nghiệm này, hiệp hội cũng sẽ xây dựng trình tự công tác tiêu chuẩn để áp dụng cho những trường hợp khác, tiếp tục phát huy sức mạnh của hiệp hội.
Ông Quách Thuận Đức bày tỏ, Hứa Chỉ Lăng biết nói tiếng Quan thoại, tiếng Mân Nam và tiếng Việt, sở trường ngôn ngữ này sẽ không chỉ có thể giúp cho bản thân em, mà còn sẽ có thể giúp cho người khác, thúc đẩy sự hiểu biết lẫn nhau giữa Đài Loan và Việt Nam. Ngoài ra, Đài Loan có rất nhiều đoàn thể, công xưởng và doanh nghiệp cần nhân tài ngoại ngữ, sự quay về của con em tân di dân sẽ là một nguồn sức mạnh giúp cho Đài Loan phát triển bền vững.
Thúy Anh